Ông Hai và bà Tám đã gắn bó với nghề nuôi vịt đồng hơn ba mươi năm trên mảnh đất ven sông Hậu, thuộc một xã ngoại ô thành phố Cần Thơ. Năm nay là một năm mùa có. Đàn vịt xiêm, vịt trời hơn ba ngàn con đã đến kỳ xuất chuồng, béo múp, lông mượt, đang lặn và kiếm ăn rộng rãi trên cánh đồng lúa ngâm.
Tài sản lớn nhất của họ không phải là ngôi nhà cấp bốn cũ kỹ thuật, mà chính là cái chuồng vịt rộng lớn và cuốn “Sổ Ghi Nợ – Lời Hứa” đã vàng, ghi cẩn thận mọi giao dịch mua bán, vay mượn của gia đình qua nhiều năm. Cuốn sổ này, đối với ông Hải, quý giá hơn bất kỳ tờ phiếu bầu nào.
Hôm nay là một buổi chiều nắng, bà tám đang lúi húi cỏ cỏ, còn ông Hai thì ngồi trên lộc tre dưới bóng xoài, nhẩm tính tiền lời của vịt lốc tới. Thằng Út, con trai ông bà, vừa đi làm công nhân ở thành phố về nghỉ phép, ngồi bên cạnh phụ cha lập danh sách mối lái quen.
bã nhiên, một chiếc xe bán tải màu đen bóng loáng dừng xich ngay trước cổng. Từ trên xe bước xuống là một người đàn ông tầm ngoài bốn mươi, mặc áo sơ mi trắng lịch sự, cổ đeo sợi dây cát vàng khá sang, vẻ mặt lạnh lùng, đi kèm là một thanh niên bụi hỗ trợ.
“Xin lỗi, đây có phải là nhà ông Hải vịt không?” Người đàn ông áo trắng hỏi, giọng Bắc rõ ràng, nhưng xen kẽ một chút trầm lặng của người thành phố.
“Phải, tôi là Hải đây. Chú là ai?” Ông Hai đứng dậy, thấy người lạ mà xe lại hát, có chút e dè.
“Tôi là Quyết. Từ Sài Gòn lên. Chúng tôi có việc cần giải quyết.” Anh ta nói, không chờ mời, đã tự ý bước thẳng vào sân, mắt nhìn đàn vịt đang túm tụm dưới bóng cây.
Anh Quyết định ngồi xuống chiếc nhựa, ra hiệu cho thằng Út nước nước. Ông Hai cảm thấy khó chịu trước thái độ này.
“Chú Quyết nói có việc gì?” Ông Hai hỏi thẳng.
“À, việc làm lớn chứa. Đến Tôi để bắt vịt và dứt khoát cái nhiệm vụ đặt bột tháng trước.” Quyết định viền, móc trong túi ra một phong bì dày cột. “Tổng cộng là 50 triệu tiền phú vịt, nay tôi đến nhận vịt và thanh toán phần còn lại.”
Cả ông Hải, bà Tám và thằng Út đều trố mắt nhìn nhau.
“Cọc? Năm mười triệu? Chú nói cái gì lạ vậy?” Ông Hai cau mày. “Tôi có mua bán, đặt phuộc với ai ngoài mấy mối lái quen đâu? Hơn nữa, tháng trước tôi vẫn chưa có ý định bán.”
“Ông Hải già rồi lú lẫn hả?” Quyết định khẩy. “Tháng trước, mùng 5 âm lịch, tôi có quen ông và bà ở quán cà phê Tám Bảnh dưới cầu Cái Răng. Tôi đã đưa 50 tiền mặt và kiềm ông để dành nguyên cái lồn vịt xiêm này cho tôi làm mối chà cung cấp cho nhà hàng trên thành phố. Ký sổ rõ ràng, có người làm chứng.”
“Vô lý!” Bà tám dựng lên. “Tôi ở nhà lo trại trại, không đi đâu hết! Ông Hai cũng vậy! Cà phê Tám Bảnh nào, ký sổ nào? Chú định giở trò lừa đảo giữa ban ngày à?”
Thằng Út cũng lên tiếng, cố giữ bình tĩnh: “Anh Quyết, xin lỗi, anh chắc chắn là anh gặp ba má tôi chứ? Có thể anh nhà nhầm rồi. Nhà tôi làm ăn uy tín bao năm, không bao giờ có chuyện bụi mờ như vậy.”
“Nhầm?” Quyết định cười lớn, định cư một cái. Thanh niên chà hỗ trợ đi cùng bước tới, mở lại trang, soi mặt ra một vết sẹo dài.
“Ông Hải nhìn kỹ đi. Cái người nhận pô là bà này, chính là bà Tám, vợ ông đây.” Quyết định chỉ vào bà tám. “Như cái giọng lơ lớ miền Tây này, cũng cái ghita dưới viền này. Còn thằng cha này là Lãm, người đi cùng, làm chứng đây!”
“Thằng thua dạy!” Ông Hai hung tím mặt, định lao vào Quyết thì thằng Út thiếu can.
Bà tám run run, cắt không còn tủy. Bà không biết Quyết là ai, cũng chưa từng đặt chân đến quán cà phê Tám Bảnh.
“Ông Hải, bà Tám, tôi không muốn làm chuyện lớn. Tôi chỉ muốn lấy hàng. Giờ tôi cho ông Hai hai đơn vị lựa chọn: Một là giao vịt với giá đã đồng ý, trừ khi đi 50 triệu. Hải là trả lại gấp tôi đôi tiền bạc, tức 100 triệu , đã làm chậm việc làm ăn lớn của tôi.” Quyết nói, giọng đầy uy lực.
Sự việc làm tốc độ thu hút vài người hàng xóm bất kỳ. Ông Hai, cảm thấy bị nhục và hạn chế tối đa, không chịu nổi: Được! Chú nói có sổ sách. Sổ của nhà tôi nằm trong hòm đây. Nếu trong đó có chữ ký, có ghi chép của tôi hoặc bà Tám, thì tôi chịu! Còn không, tôi sẽ báo công an về tội lừa đảo, vu vơ!”
Ông Hai lao vào nhà, tay run run mở hòm gỗ cũ kỹ, lấy ra cuốn Sổ Ghi Nợ vàng, dày cột.
Thằng Út đặt cuốn sổ lên Chiếc bàn gỗ. Anh Quyết tiến tới, vẻ tự ra mặt, phóng xuống cô bé.
“This! Mục đặt pô! Ghi rõ rõ ràng: Mùng 5/3 âm lịch, Vịt Xiêm 3000 con, Đặt pô 50.000.000 đồng … Và đây…” Quyết định dừng lại, chỉ vào dòng cuối cùng. “… Chữ ký của bà Tám – Đã nhận tiền. ”
Cả nhà ông Hải đều được cúi xuống nhìn.
Sửa dòng đó, sử dụng mực bút bi xanh hơi nước. Và bên dưới là một chữ ký loằng ngoằng, giọng nói nhìn thì không giống chữ ký của bà Tám, nhưng bên cạnh lại có dấu vân tay được điểm bằng mực đỏ, và dòng chữ nhỏ: “Do không biết chữ, điểm chỉ bằng ngón trỏ.”
Ông Hải quay sang bà tám, ánh mắt chứa sự mong đợi, đau đớn. Bà tám lắc đầu lia lịa, nước mắt đã bay dài: “Ông Hải, tôi thề có trời đất, tôi không ký, không nhận, không điểm chỉ! Tôi bị oan!”
Thằng Út nhăn nheo, cố gắng bình tĩnh nhìn kỹ trang sổ. Cuốn sổ là của gia đình, chữ viết là của ba nó – ông Hai, chữ viết rõ ràng thuộc tính, không thể nhầm lẫn.
“Ba, cái chữ ký này…” Thằng Út lam bẩm sinh.
Ông Hải không nói gì, người im lặng xuống tấm yên, mặt tái mét. Ông là người sao chép mọi thứ vào sổ. Nếu dòng này là thật thì…
Thằng Út lấy tay che mặt, nó héo nhớ lại. Cuốn sách này chỉ duy nhất có một người trong nhà có thể mở và ghi tiện lợi khi ông Hải vắng đi.
Út nhẹ lên, nhìn ghét vào người đang đứng trước mặt. Không phải Quyết định, mà là… bà Tám.
Bà Tám vẫn khóc lóc, nói lời. Nhưng Thằng Út nhìn thấy, trong ánh mắt bà, có sự né tránh, sự sợ hãi không chỉ vì bị Quyết vu trạch.
Thằng Út từ cuốn sách sang trang đầu.
Dòng chữ to, ngắn gọn, là chữ viết của ông Hải, ghi ngày tháng. Nhưng phía dưới đó là một dòng được biên dịch nhỏ hơn, bằng mực đen , chữ run run, không giống chữ nét của ông Hai.
Thằng Út đọc thành tiếng: “ … Ngày 12/2 âm lịch. Mượn 20 triệu của Cô Sáu Tiệm Vàng. Tiền trả nợ cho… Hùng… ”
Mặt thằng Út sắc nét.
Nó Còn tiếp vài trang sau.
“ … Ngày 20/2 âm lịch. Vay nóng 5 triệu, lãi 10%/tháng. Gặp ở cầu sắt… ”
“ … Ngày 3/3 âm lịch. Thua lớn. Cần 30 triệu gấp. Nợ chồng chất… ”
Tất cả đều bằng chữ rõ nét, mực đen. Và tất cả đều liên quan đến một cái tên: Hùng .
Ông Hải nghe đến đây, người như mất hồn. Ông cố gắng bước dậy, giật cuốn sổ từ tay con trai, rồi nhanh đến cuối cuốn sổ, nơi ông thường để yên.
Và đây, trang cuối cùng, ngay dưới dòng tiền đặt cọc 50 triệu của anh Quyết, có một dòng chữ khác, cũng bằng mực đen, vội vàng và đầy tuyệt vọng:
Hùng ơi, tui hết cách rồi. Xin má (bà Tám) vay nóng được 50 triệu. Chú Quyết là chủ nợ mới. Nếu không trả hết cho chú Quyết trong tuần này, chú ấy nói sẽ bắt Tui đi làm công trình. Xin má giữ bí mật dùm tui lần cuối. Thằng Hùng.
Mọi người chết lặng. Hàng xóm xì xào, chỉ trỏ.
Không phải ông Hai, không phải bà Tám. Người nhận 50 triệu tiền cọc, người ký vào sổ, người đang bị chủ nợ siết, chính là Hùng – con trai cả của ông bà, anh trai của thằng Út.
Hùng là một thanh niên hiền lành, nhưng nghiện cờ bạc, cá độ bóng đá. Ông Hai đã biết và đã trả nợ cho nó nhiều lần. Lần này, Hùng đi làm ăn xa ở thành phố, ông bà tưởng nó đã chí thú, nào ngờ vẫn chứng nào tật nấy, còn táo tợn hơn khi dùng chính uy tín của gia đình, dùng cuốn Sổ Ghi Nợ thiêng liêng của cha mình, để lấy 50 triệu tiền cọc vịt, trả cho một phần nợ cờ bạc.
Chắc chắn, Hùng đã về nhà lén lút trong một ngày ông Hai đi chợ, năn nỉ, đe dọa hoặc dùng lời lẽ ngon ngọt để bà Tám vì thương con mà phải nghe theo. “Hùng ơi, tui hết cách rồi. Xin má (bà Tám) vay nóng được 50 triệu” – dòng chữ này đã xác nhận tất cả. Hùng đã mượn bà Tám, và bà Tám đã làm theo lời con, lén lút ký sổ, điểm chỉ, đưa tiền và hy vọng con mình sẽ kịp thời trả nợ trước khi ông Hai phát hiện. Anh Quyết không phải người mua vịt, mà là chủ nợ của Hùng, và 50 triệu là khoản tiền Hùng dùng “vịt” để gán nợ, sau đó anh Quyết đến để “siết” tài sản đã được thế chấp.
Ông Hai buông cuốn sổ, nước mắt giàn giụa. Cái đau đớn không phải là mất tiền, mất vịt, mà là sự phản bội niềm tin, sự lén lút của hai người thân yêu nhất. Ông mất con, mất vợ.
“Giờ thì mọi chuyện rõ rồi, ông Hai.” Anh Quyết ung dung đứng dậy. “Tôi đã nói rồi, tôi không muốn làm lớn. Giờ tôi chỉ lấy vịt. 50 triệu này, cứ coi như tiền cọc đã thanh toán. Phần còn lại, Hùng đã nói sẽ trả sau khi bán được một lô hàng khác.”
Ông Hai nhìn đàn vịt, nhìn bà Tám đang quỳ gối khóc nấc, nhìn thằng Út đang thất thần.
“Thằng Hùng nó đang ở đâu?” Ông Hai hỏi, giọng lạc đi.
“Nó đang làm việc cho tôi ở công trình trên Bình Dương.” Quyết nhếch mép. “Làm đến khi nào trả hết nợ thì thôi.”
Thằng Út tiến lại gần, cầm lấy cuốn sổ, lau khô nước mắt.
“Anh Quyết. Cái chữ ký này, chính là Hùng đã tự giả mạo nét chữ của ba tôi để ghi vào sổ, và ép má tôi điểm chỉ. Anh không phải là chủ nợ. Anh là người bảo lãnh cái món nợ cờ bạc của anh tôi. Anh tôi đã gán 50 triệu tiền vịt cho anh để anh trả nờ cho nó, đúng không?” Út nói, giọng đanh lại.
Quyết không trả lời, chỉ nhếch mép.
“Gia đình tôi, không bao giờ để nợ cờ bạc dây dưa. Anh về nói với anh Hùng… từ nay, nó không còn là con của gia đình này nữa .” Ông Hải nói, giọng tê, đau đớn như bị cắt ngón.
“Cái sổ này, là bằng chứng. Tôi sẽ giao cho anh 3000 con vịt xiêm, coi như thanh toán sòng bạc mà 50 triệu tiền bạc mà con tôi lấy. Nhưng, từ nay, tôi và gia đình này không liên quan đến món nợ còn lại của nó . Nếu nó làm gì sai trái, anh cứ giao nó cho công an. Tôi không ngăn cản.”
Ông Hai quay đi, bước vào nhà, bỏ lại sau lưng tiếng Quyết gọi đàn em vào bắt vịt, tiếng bà Tám nức nở, và tiếng ông Út cach cạch đóng lại chiếc hòm gỗ.
Cuốn sổ Ghi Nợ vàng, giờ đây, không chỉ chép những khoản tiền mà còn chép cả một bi kịch gia đình, một sự chìm đắm của niềm tin. Đó là cái giá phải trả cho những người muốn phù hợp và thiếu sót của con trai mà ông bà đã hết lòng yêu thương. Mùa vịt thịnh vượng năm thịnh vượng, đổi mới bằng một sự mất mát không gì bù đắp được.
