BÓNG TỐI CỦA CÔ – ÁNH SÁNG CỦA EM

Trường THCS Lũng Pài nằm cheo leo trên đỉnh núi cao, nơi những buổi sáng sương rơi xuống như tấm khăn voan trắng phủ lên cả bản làng. Ở nơi đó có một cô giáo dạy Văn bị mù—cô Hảo—nhưng lại là người duy nhất trong vùng có thể đọc thuộc hàng trăm bài thơ, đọc như hát, như kể chuyện bằng cả trái tim mình.

Cô mù bẩm sinh từ năm mười sáu tuổi sau một cơn sốt não. Từ đó, bóng tối là thứ đồng hành với cô, nhưng cô chưa bao giờ xem nó là xiềng xích. Ngược lại, cô bảo vệ học sinh:

— Cô không nhìn thấy chữ, nhưng cô thấy cảm xúc của các em. Cô dạy Văn không phải sao chép lại mẫu văn bản mà để các em viết cuộc đời mình.

Lũ trẻ ở bản nghèo cô Hảo. Chúng tôi hay giúp cô dẫn đường, giúp đỡ cuốn sách giảm án, hoặc đọc cho cô nghe một vài câu chuyện trên báo. Nhưng vẫn có một đứa trẻ tỏ thái độ chống đối cô, như muốn trượt cả thế giới.

Nó tên là Thế Anh .

1. Thằng cá biệt của cả trường

Thế Anh mười ba tuổi, cao lêu nghêu, mắt nhìn xuống đất như chả coi ai ra gì. Cha mẹ nó bỏ nhau, mẹ đi lấy chồng xa, còn nó sống lan truyền với ông bác hay uống rượu. Thế Anh nổi tiếng nghịch: trốn học, đánh nhau, phá phách, xé vở bạn.

Nhưng điều tạo cả trường mệt nhất là: nó không bao giờ nghe lời cô Hảo .

Ngày cô đọc bài thơ “Đồng chí”, giọng cô trầm ấm vang lên giữa căn phòng học vách gỗ:

— “Đêm rét chung thành đôi tri kỉ…”

Thế Anh khịt mũi, cười nhạt:

— Cô đọc gì mà sướt mướt thế? Thơ với chả thẩn.

Cả lớp ngừng thở. Nhưng cô Hảo chỉ quay đầu theo hướng nói tiếng nhẹ nhàng:

— Thế Anh, em không thích thơ, cô không ép. Nhưng em đừng gây ồn ào để các bạn được nghe.

— Cô mù mà biết em làm ồn à?—nó cười khẩy—Hay cô nghe được tiếng em thở?

Cả lớp xì xào. Người ta tưởng cô sẽ nổi giận. Nhưng cô chỉ cười buồn:

— Ừ, cô không nhìn thấy ánh mắt của em. Nhưng tiếng của em… cũng như tiếng của một đứa trẻ đang cố gắng tỏ ra mạnh mẽ để giấu điều gì đó.

Lời nói làm Thế Anh tái sinh. Nó gây lũ lụt nhìn ra cửa sổ rồi đột ngột dậy, ồn ào thật mạnh, bỏ ra ngoài.

Không ai hiểu, nhưng cô Hảo hiểu. Những đứa trẻ thiếu tình thương thường phản ứng bằng vỏ cứng cứng. Cô ấy chỉ biết đoạn dài.

2. Ngày mưa ấy – và lần đầu tiên nó dừng lại để nghe

Một buổi chiều mưa trắng núi, đường đất bùn bùn nhão. Học sinh về hết, chỉ còn cô Hảo ngồi lại phòng giáo viên, soạn bài. Cây gậy dò đường đặt ngay rìa, nhưng ra khỏi trường vào lúc trời tối thế này rất nguy hiểm.

Cô nhẹ nhàng lần chạm vào túi áo, tìm chiếc điện thoại cũ để nhờ ai đưa về. Nhưng sóng yếu. Điện thoại tắt ngum.

Cô ấy đang mất tự do thì nghe bước chân chạy vào.

— Cô… cô chưa về à?—giọng nói rên rỉ quen thuộc.

Thế Anh đứng ngay cửa, áo mưa rách, mặt mỏ bùn, tay ôm cặp. Nó dừng lại khi thấy cô đang loay hoay.

— Cô… bị Khúc à?

— Ừ… mưa lớn quá, cô sợ đường xuống dốc. Em về rồi sao còn quay lại?

Nó tránh ánh nhìn của cô:

— Em để quên cái lửa. Nhưng mà… để đưa cô về.

— Em?—cô tròn mắt—Đường nguy hiểm lắm, em đi một mình còn khó.

— Em quen đường mà. Đi theo em.

Cô Hảo cầm Viết nhưng chủ yếu dựa vào bàn tay nó hùng. Thế mà lạ, bàn tay chàng cá nói lại ấm hơn cô tưởng. Nó đi trước, che cho cô khỏi những đoạn trung, còn dư tay gạt những cành cây.

Giữa mưa, cô nghe nó cuối cùng:

— Cô đọc bài thơ lúc sáng… không tệ đâu.

Cô ấy cười:

— Vậy mà em bảo cô đọc sướt mướt.

— Thì… em nói đại thôi.

Một khoảnh khắc.

— Hồi nhỏ… mẹ em hay đọc thơ cho em ngủ. Cũng hay đọc bài đó.

Cô khựng người.

À… thì ra là vậy.

Thằng bé chỉ thiếu một người để nhắc nó rằng nó cũng từng được yêu thương.

3. Lời hứa trong bóng tối

Từ hôm nay, Thế Anh ít quậy phá hơn. Nhưng nó cũng có vẻ quan trọng như ai mong. Có chăng là khi cô đọc văn, nó không bỏ đi nữa — mà ngồi im ở cuối lớp, giả vờ ngủ nhưng vẫn nghe.

Một chiều khác, cô gọi nó lại sau giờ học.

— Thế Anh, cô muốn nói chuyện với em. Em định bỏ học thật sao?

Nó im.

— Em giỏi lắm. Cô nghe cách em viết tập làm văn, câu chữ sắc sâu, tình cảm nhiều hơn em nghĩ. Đừng cắt đi con đường đến tương lai của mình.

Nó gằn giọng, cố tỏ ra cứng rắn:

— Em nghèo. Bác em muốn em nghỉ để đi phụ hồ.

— Nếu khó khăn, cô xin nhà trường kiểm tra hỗ trợ. Cô tin em không phải bỏ qua điều dễ dàng.

Thằng bé kiên cường qua cặp, rồi nói nhỏ đến kiệt sức như rơi vào mưa:

— Cô đừng quan tâm em nữa. Cô lo cho mình trước đi… người ta nói cô bị mà cứ đi dạy hoài, mệt lắm.

Câu đó làm ngực cô nghẹn lại. Nhưng cô hiểu đó không phải lời xúc phạm – mà là lời thương vụng về của một đứa trẻ thiếu sự dịu dàng.

Đêm ấy, ngồi trong gian nhà nhỏ vách gỗ, cô Hảo lần đầu tiên khóc. Không phải vì tự ái, mà vì cô sợ… sợ không thể giữ được một đứa học trò đang đứng trên ranh giới giữa học hành và đời bụi bặm.

4. Năm cuối cùng – và sự biến mất của Thế Anh

Khi năm học mới bắt đầu, Thế Anh không trở lại. Nhà trường đến hỏi bác của nó, ông ta chỉ nhún vai:

— Nó đi theo đám bạn xuống thị trấn làm công nhân rồi. Học hành gì nữa.

Cô Hảo đứng sững trước căn nhà lụp xụp ấy. Tay cô run run bám vào cây gậy.

Khi quay về trường, cô gần như khuỵu xuống vì hụt hẫng.

Từ đó, mỗi giờ dạy, cô luôn vô thức để trống chiếc bàn cuối lớp. Cô không nói, nhưng học sinh biết cô đang đợi một người.

Năm tháng trôi đi. Học trò cũ trưởng thành, gửi thư về cảm ơn, còn Thế Anh… bặt vô âm tín.

Cô cũng dần già đi. Mái tóc nhiều sợi bạc, đôi tay gầy dần. Nhưng cô vẫn đứng lớp, vẫn đọc thơ giữa bóng tối, vẫn chạm vào chữ nghĩa bằng trái tim thay vì đôi mắt.

Có lần, cô nói giữa lớp:

— Cô từng nghĩ mình đã thất bại với một người học trò. Nhưng rồi cô nhận ra… mỗi người đều có hành trình riêng. Dù họ chọn đường nào, cô vẫn mong họ bình an.

Không ai biết, khi quay mặt ra cửa sổ, cô đã lau nhanh giọt nước mắt.

5. Buổi lễ tri ân năm đó – và lá thư khiến cả trường lặng đi

Hai mươi năm sau kể từ ngày Thế Anh rời trường, một buổi lễ tri ân nhà giáo được tổ chức ở Lũng Pài. Học sinh khắp nơi trở về, tặng hoa, tặng quà, ôm cô Hảo như ôm người mẹ thứ hai.

Khi buổi lễ gần kết thúc, thầy hiệu trưởng lên tiếng:

— Hôm nay, chúng tôi nhận được một bức thư đặc biệt gửi cho cô Hảo. Một học trò cũ muốn dành tặng cô trong dịp này.

Cả sân trường xôn xao.

Cô Hảo nghiêng đầu, nhận lá thư mà tay run run.

— Ai… ai gửi vậy thầy?

Thầy hiệu trưởng mỉm cười bí ẩn:

— Khi cô đọc lên, cô sẽ biết.

Cô gật đầu, nhờ một cô giáo trẻ mở lá thư giúp. Nhưng những dòng chữ bên trong thì chính cô tự đọc trong trái tim mình—bởi chúng như bật lên thành lời ngay khi tay cô chạm vào.

Giọng cô run bần bật:

“Gửi cô Hảo — người nhìn thấy em bằng trái tim, khi cả thế giới quay lưng.”

“Cô có còn nhớ thằng học trò cá biệt Thế Anh không?
Thằng hay quậy phá, hay hỗn với cô để giấu đi nỗi sợ bị bỏ rơi.”

“Ngày ấy, em đã bỏ học. Nhưng chính hôm mưa cô để em dắt về, cô đọc thơ cho em nghe, cô nói rằng em viết được… những điều đó theo em suốt cuộc đời.”

“Em xuống thị trấn làm phụ hồ, rồi làm bốc vác, rồi đi giao hàng. Ban đêm em lén đọc thơ, nhớ lại giọng cô. Em viết lén vào những mảnh giấy nhặt bên thùng rác.”

“Mười năm sau, em gom đủ tiền vào Sài Gòn, xin làm phục vụ quán cà phê có góc sách. Ngồi trong đó, em viết truyện ngắn đầu tiên. Cũng từ đó mà người ta biết đến em.”

“Hôm nay, em chính thức có cuốn sách thứ ba xuất bản. Em… đã trở thành một nhà văn.”

Tiếng xì xào vỡ òa khắp sân trường.

Cô Hảo đứng chết lặng.

Lá thư vẫn tiếp tục:

“Cô Hảo, em xin lỗi vì biến mất quá lâu. Em xin lỗi vì để cô nghĩ mình thất bại với em.”

“Thật ra, chính cô — người phụ nữ sống trong bóng tối nhưng gieo ánh sáng cho người khác — đã cứu em từ cuộc đời ngọc tối nhất.”

“Nếu không có cô, có lẽ bây giờ đã nói có ‘nhà văn Thế An’ như mọi người đã biết.”

“Em không còn nhìn thấy mặt cô, nhưng em mong… cô tự hào về em như cách em tự hào vì đã từng là học trò của cô.”

“Kính chúc cô bình an.
Học trò cũ: Thế Anh.”

Khi cô Hảo gấp lá thư lại, nước mắt đã thấm hai má. Cô đưa môi trường lên, cố gắng không bật tiếng ồn. Nhưng rồi cô không thể.

Cô ấy bật lên. Khó chịu. Khóc vì cuối cùng, điều cô tưởng thất bại… hóa ra là phép màu cô gieo mà chính cô cũng không hay.

Học trò chơi ôm lấy cô. Sân trường vang tiếng chim kéo dài như không bao giờ dứt khoát.

6. Twist end – Người ở ngoài cổng

Khi buổi lễ tân, người ta thấy một người đàn ông trẻ đứng ở cổng trường, đội thời trang, đeo khẩu trang. Anh đứng yên nhìn sân đầy hoa.

Cô giáo trẻ em ra:

— Ơ… anh là?

Người đàn ông chỉ lắc đầu, giọng trầm:

— Tôi… chỉ muốn nhìn cô từ xa.

— Anh không muốn vào tìm cô sao?

Anh bắt hơi dài:

— Cô từng dạy em rằng: ánh sáng không cần thiết phải thấy bằng mắt.
Em nghĩ… cô đã nhìn thấy em rồi, trong lá thư.

Anh quay lưng, bước đi giữa con đường núi phủ đầy nắng chiều vàng.

Tên anh là Thế Anh .

Cô không nhìn thấy anh, nhưng anh thấy cô—thấy người thầy đã đưa cả đời mình bước ra khỏi bóng tối.

KẾT

Một người phụ nữ mù.
Một bạn học trò chuyện đường lối.
Hai cuộc đời giao nhau ở một ngôi trường vùng núi.

Và ánh sáng được truyền đi… mà ánh sáng cần đôi mắt nhìn thấy.